Alimenty to jedno z najczęściej poruszanych zagadnień w sprawach rodzinnych. Budzą one wiele emocji, ale i kontrowersji – zarówno u osób zobowiązanych do ich płacenia, jak i u osób uprawnionych do ich otrzymywania.
Czym są alimenty?
Alimenty to nic innego jak obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w niektórych przypadkach także środków wychowania, który wynika z przepisów kodeksu prawa rodzinnego i opiekuńczego.
Obowiązek ten najczęściej dotyczy relacji rodziców wobec dzieci, lecz może także obejmować inne osoby pozostające w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa – takie jak byli małżonkowie, rodzice czy rodzeństwo.
Komu przysługują alimenty?
Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Najczęstsze przypadki to:
- Dzieci od rodziców – obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka trwa do momentu, gdy dziecko osiągnie samodzielność ekonomiczną. Wbrew powszechnej opinii, osiągnięcie pełnoletniości czy konkretnego wieku (np. 26 lat) nie powoduje automatycznego ustania obowiązku alimentacyjnego.
- Rodzice od dzieci – alimenty mogą przysługiwać rodzicom znajdującym się w niedostatku, jeśli dzieci posiadają możliwości majątkowe i zarobkowe pozwalające na ich świadczenie.
- Były małżonek od drugiego – zgodnie z art. 60 k.r.o., były małżonek może żądać alimentów, jeżeli rozwód spowodował istotne pogorszenie jego sytuacji majątkowej, a małżonek zobowiązany posiada ku temu odpowiednie możliwości finansowe.
Od czego zależy wysokość alimentów?
W polskim porządku prawnym brak jest ustawowo ustalonej „tabeli alimentacyjnej”, która jednoznacznie określałaby wysokość alimentów. Każda sprawa rozpatrywana jest indywidualnie, z uwzględnieniem dwóch kluczowych kryteriów wskazanych w art. 135 § 1 k.r. i o.:
- Usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej, m.in. koszty utrzymania i wychowania, edukacji, opieki zdrowotnej,
- Możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zobowiązanej, rozumianych nie tylko jako dochody faktycznie uzyskiwane, lecz także możliwości osiągania dochodu.
Sąd może orzec obowiązek alimentacyjny również w przypadku, gdy osoba zobowiązana aktualnie nie osiąga dochodu. Decydujące znaczenie ma bowiem nie tyle faktyczny brak przychodu, ile realne możliwości zarobkowe i majątkowe tej osoby. Oceniając te możliwości, sąd bierze pod uwagę m.in. wykształcenie zobowiązanego, jego dotychczasową ścieżkę zawodową, posiadane kwalifikacje oraz umiejętności, które potencjalnie umożliwiają mu podjęcie zatrudnienia i uzyskiwanie dochodu. Taka analiza pozwala na ustalenie, czy zobowiązany uchyla się od alimentacji, mimo że obiektywnie mógłby wywiązywać się ze swojego obowiązku.
Jak złożyć pozew o alimenty?
Pozew o alimenty należy złożyć do Sądu Rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej np. dziecka.
W pozwie należy określić:
- wysokość żądanych alimentów,
- uzasadnienie (wydatki, potrzeby dziecka, sytuacja finansowa zobowiązanego),
- dowody (np. faktury, rachunki, zaświadczenia o zarobkach).
W przypadku, gdy pozew o alimenty składa osoba uprawniona do ich otrzymywania, nie jest wymagane uiszczenie opłaty sądowej – pozew o alimenty jest wolny od opłat (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Czy istnieje możliwość zamiany wysokości już ustalonych alimentów?
Nawet po przednim ustaleniu wysokości alimentów istnieje możliwość ich obniżenia lub zwiększenia. Zarówno podwyższenie, jak i obniżenie alimentów wymaga wniesienia pozwu o zmianę wyroku alimentacyjnego. Warunkiem jest zmiana stosunków. Przesłanki takie jak utrata pracy, pogorszenie stanu zdrowia, wzrost kosztów utrzymania dziecka czy jego dojrzewanie mogą stanowić podstawę do obniżenia lub podwyższenia alimentów.
Konsekwencje niepłacenia alimentów
Należy pamiętać, że zaległości w płaceniu alimentów mogą prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych takich jak:
- Egzekucja komornicza,
- Zgłoszenie do Rejestru Dłużników BIG,
- Odpowiedzialność karna.
Alimenty to nie tylko kwestia moralna, ale przede wszystkim prawna. Ich celem jest zapewnienie środków do życia osobom, które nie są w stanie utrzymać się samodzielnie. Warto pamiętać, że obowiązek alimentacyjny może dotyczyć nie tylko dzieci, ale również innych członków rodziny. Znajomość przepisów pozwala lepiej chronić swoje prawa i skuteczniej dochodzić należnych świadczeń.