Nie zawsze prawomocne orzeczenie przez Sąd kary pozbawienia wolności wiąże się z koniecznością odbycia jej w warunkach zakładu karnego. Niekiedy istnieje bowiem możliwość skorzystanie przez skazanego z instytucji dozoru elektronicznego potocznie zwanego SDE.
Zgody na odbywanie przez skazanego kary w systemie dozoru elektronicznego udziela sąd penitencjarny tj. sąd okręgowy, w którego okręgu skazany przebywa/odbywa karę pozbawienia wolności.
Udzielenie przez sąd penitencjarny zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego uzależnione jest od uznania sądu. Oznacza to, że nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek sąd nie ma obowiązku wyrażenia zgody na odbywanie kary w SDE.
Dzięki instytucji systemu dozoru elektronicznego skazany będzie mógł odbywać karę pozbawienia wolności w warunkach domowych, która będzie kontrolowana dzięki zainstalowaniu w miejscu jego zamieszkania specjalnej aparatury. Skazanemu nakłada się wówczas specjalną opaskę, która nadaje sygnał skorelowany z zainstalowanym w domu skazanego specjalnym nadajnikiem.
Podkreślić należy, że udzielenie przez sąd zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego może nastąpić zarówno przed jak i już w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w jej tradycyjnej formie.
Zgodnie z przepisami k.k.w. skazanemu, który rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej części kary, jeżeli za udzieleniem zezwolenia przemawiają dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego.
Skazanemu zaś, który nie rozpoczął jeszcze wykonywania kary w zakładzie karnym, można udzielić zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli względy bezpieczeństwa i stopień demoralizacji, a także inne szczególne okoliczności nie przemawiają za potrzebą osadzenia skazanego w zakładzie karnym.
Warunki formalne, które należy spełnić, żeby sąd w ogóle rozpoznał wniosek o udzielenie zgody na odbycie kary pozbawienia w systemie dozoru elektronicznego zostały enumeratywnie wskazane w art. 43la § 1 k.k.w. Co więcej, wszystkie poniższe warunki muszą zostać spełnione łącznie. Brak chociażby jednego z nich przekreśla szanse na uzyskanie pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku.
- wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy, albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego;
- odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
- skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
- osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3;
- odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1.
Warto podkreślić, że uzyskanie zgody na odbywanie przez skazanego kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie wiąże się z bezwzględnym zakazem opuszczania miejsca zamieszkania. Istnieje bowiem możliwość opuszczania miejsca swojego pobytu na podstawie ustalonego przez sąd harmonogramu. W tym czasie skazany ma możliwość odbywania pracy zarobkowej, utrzymywania więzi z rodziną czy też odbywania praktyk religijnych.
Należy jednak mieć na względzie, że sąd penitencjarny określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany ma prawo się oddalić z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie.
Ważnym jest, żeby przestrzegać powyższych ustaleń, bowiem w przypadku złamania warunków SDE konsekwencje mogą prowadzić nawet do uchylenia przez sąd zezwolenia na odbywanie kary w tym systemie, co będzie skutkować powrotem do odbywania kary w warunkach zakładu karnego.
Skutecznie złożenie wniosku o udzielenie zgody na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego każdorazowo wymaga szczegółowej analizy danej sprawy oraz przygotowanie argumentacji w oparciu o stan faktyczny sprawy oraz sytuację osobistą skazanego.