Władza rodzicielska to jedno z najważniejszych zagadnień prawa rodzinnego. Dotyczy ona ogółu praw i obowiązków rodziców względem ich małoletnich dzieci i ma na celu zapewnienie im odpowiednich warunków do wychowania, rozwoju i ochrony ich interesów.
W praktyce często pojawiają się pytania: co dokładnie oznacza władza rodzicielska, kto ją sprawuje i czy może zostać ograniczona lub odebrana?
Czym jest władza rodzicielska?
Zgodnie z art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, władza rodzicielska obejmuje w szczególności:
- obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka,
- obowiązek i prawo do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw.
W praktyce nie oznacza to nic innego jak to, że rodzice podejmują decyzje dotyczące wszelkich spraw dotyczących ich dzieci jak np. miejsca zamieszkania dzieci, sposobu ich wychowania, edukacji, leczenia czy zarządzania ich majątkiem.
Kto sprawuje władzę rodzicielską?
Co do zasady, władza rodzicielska nad dzieckiem – od momentu jego urodzenia – przysługuje obojgu rodzicom.
Powyższa zasada doznaje jednak ograniczeń, w sytuacji, gdy:
- jedno z rodziców nie żyje,
- rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej,
- władza rodzicielska została ograniczona.
W przypadku rozwodu lub separacji sąd – w wyroku kończącym postępowanie – obligatoryjnie rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej – może pozostawić ją obojgu rodzicom, powierzyć jednemu z nich, a drugiemu ograniczyć.
Ograniczenie i pozbawienie władzy rodzicielskiej
Wielokrotnie, kiedy pomiędzy rodzicami istnieje silny konflikt występują Oni przeciwko sobie z roszczeniem o ograniczenie drugiemu z rodziców władzy rodzicielskiej nad dzieckiem.
Należy jednak pamiętać, że Sąd może ograniczyć władzę rodzicielską, tylko jeśli dobro dziecka tego wymaga. Zdarza się to m.in. wtedy, gdy rodzic rażąco narusza swoje obowiązki względem dziecka, nadużywa swoje władzy rodzicielskiej lub w ogóle nie interesuje się dzieckiem. Wówczas sąd określa, jakie decyzje mogą podejmować wspólnie, a jakie samodzielnie.
Przywrócenie władzy rodzicielskiej
Warto wiedzieć, że władza rodzicielska może zostać przywrócona. Jeśli ustaną przyczyny, które spowodowały jej orzeczenie, sąd może przywrócić rodzicom władzę rodzicielską nad dzieckiem. Każdorazowo jednak kluczowym kryterium pozostaje dobro dziecka.
Władza rodzicielska a kontakty z dzieckiem
Wielu rodziców nieprawidłowo uznaje, że pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej wpływa na możliwość utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Należy w tym miejscu stanowczo podkreślić, że ograniczenie czy pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów z dzieckiem. Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem są odrębnie uregulowane w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym i mogą być ograniczone tylko wtedy, gdy wymaga tego dobro małoletniego.
Podsumowanie
Władza rodzicielska to nie tylko prawo, ale przede wszystkim obowiązek troski o dziecko i jego dobro. Każda sprawa dotycząca jej wykonywania rozstrzygana jest indywidualnie przez sąd, przy czym nadrzędną zasadą zawsze pozostaje dobro dziecka.