Alimenty nie są świadczeniem ustalanym raz na zawsze. Wraz z upływem czasu zmieniają się zarówno potrzeby dziecka, jak i możliwości finansowe rodziców. Z tego względu ustawodawca przewidział możliwość modyfikacji wcześniej zasądzonego obowiązku alimentacyjnego.
Podstawę prawną stanowi art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym:
„W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego”.
Co jednak oznacza „zmiana stosunków” i jakie okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie alimentów?
1. Upływ czasu jako istotna zmiana okoliczności.
Jednym z najczęściej występujących argumentów w sprawach o podwyższenie alimentów jest sam upływ czasu od wydania poprzedniego orzeczenia. Kilkuletni okres pomiędzy wyrokami niemal zawsze wiąże się ze wzrostem kosztów utrzymania dziecka.
Dziecko dorasta, przechodzi na kolejne etapy edukacji, pojawiają się nowe potrzeby związane z nauką, rozwojem zainteresowań, leczeniem czy aktywnością społeczną. Równocześnie wzrost cen towarów i usług powoduje, że kwota alimentów ustalona kilka lat wcześniej często traci swoją realną wartość.
W praktyce sądy uwzględniają nie tylko nominalną wysokość alimentów, ale także skutki inflacji oraz ogólny wzrost kosztów życia.
2. Rosnące potrzeby dziecka
Kluczowym elementem każdej sprawy o podwyższenie alimentów jest wykazanie aktualnych usprawiedliwionych potrzeb małoletniego.
Do najczęściej uwzględnianych wydatków należą:
- koszty wyżywienia,
- udział dziecka w kosztach utrzymania mieszkania,
- odzież i obuwie,
- środki higieny i kosmetyki,
- wydatki szkolne,
- opłaty za obiady w szkole,
- leczenie i rehabilitacja,
- zajęcia dodatkowe,
- korepetycje,
- transport i dojazdy,
- wydatki związane z rozwojem zainteresowań.
Warto pamiętać, że alimenty mają zapewnić dziecku nie tylko podstawowe utrzymanie, ale również odpowiedni rozwój intelektualny, społeczny i emocjonalny.
3. Niepełnosprawność dziecka a wysokość alimentów
Szczególnego znaczenia nabierają potrzeby dziecka posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności.
Jeżeli dziecko wymaga dodatkowej opieki, zajęć terapeutycznych, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, rehabilitacji lub specjalistycznego leczenia, koszty jego utrzymania są co do zasady wyższe niż przeciętne.
W takich sytuacjach sąd bierze pod uwagę nie tylko bieżące wydatki, ale również zwiększone nakłady czasu i pracy rodzica sprawującego codzienną opiekę nad dzieckiem.
4. Edukacja i korepetycje jako usprawiedliwione potrzeby
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że wydatki na edukację stanowią usprawiedliwione potrzeby dziecka.
Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy dziecko przygotowuje się do egzaminów lub wymaga dodatkowego wsparcia edukacyjnego. Koszty korepetycji z matematyki, języka angielskiego czy innych przedmiotów mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu wysokości alimentów, jeżeli są racjonalne i służą wyrównaniu szans edukacyjnych dziecka.
5. Znaczenie osobistych starań rodzica
Przy ustalaniu zakresu obowiązku alimentacyjnego sąd nie bada wyłącznie przepływów finansowych.
Zgodnie z art. 135 § 2 KRO wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może polegać także na osobistych staraniach o wychowanie i utrzymanie dziecka.
Jeżeli jeden z rodziców na co dzień sprawuje opiekę nad dzieckiem, uczestniczy w jego leczeniu, kontaktuje się ze szkołą, organizuje zajęcia dodatkowe i poświęca czas na wychowanie, jego wkład nie ogranicza się wyłącznie do pieniędzy.
W konsekwencji drugi rodzic może zostać zobowiązany do ponoszenia większej części kosztów finansowych utrzymania dziecka.
6. Możliwości zarobkowe a faktyczne dochody
W sprawach alimentacyjnych szczególne znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy faktycznie osiąganymi dochodami a możliwościami zarobkowymi zobowiązanego.
Sądy wielokrotnie podkreślały, że przy ustalaniu alimentów bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste zarobki rodzica, ale także dochody, jakie mógłby osiągać przy pełnym wykorzystaniu swoich kwalifikacji, doświadczenia zawodowego i stanu zdrowia.
Oznacza to, że osoba posiadająca wysokie kwalifikacje zawodowe nie może skutecznie uchylać się od zwiększonego obowiązku alimentacyjnego jedynie poprzez ograniczenie swojej aktywności zawodowej.
Wniosek o zabezpieczenie alimentów
W sprawach o podwyższenie alimentów warto rozważyć również złożenie wniosku o zabezpieczenie roszczenia na czas trwania procesu.
Postępowania rodzinne mogą trwać wiele miesięcy, a potrzeby dziecka muszą być zaspokajane na bieżąco. Zabezpieczenie pozwala uzyskać wyższą kwotę alimentów już na etapie trwania postępowania, jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku.
Warunkiem jest uprawdopodobnienie roszczenia oraz wykazanie aktualnych potrzeb dziecka.
- wzrost kosztów utrzymania dziecka,
- inflacja i spadek siły nabywczej pieniądza,
- zwiększone wydatki edukacyjne,
- koszty leczenia i rehabilitacji,
- niepełnosprawność dziecka,
- poprawa sytuacji majątkowej zobowiązanego rodzica,
- brak osobistego zaangażowania jednego z rodziców w wychowanie dziecka.
Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, jednak dobrze przygotowany materiał dowodowy w postaci rachunków, faktur, dokumentacji medycznej, opinii szkolnych oraz informacji o sytuacji majątkowej rodziców znacząco zwiększa szanse na skuteczne podwyższenie alimentów.